Groep-B streptokok in de zwangerschap

Groep-B streptokok in
de zwangerschap
Wat zijn Groep-B streptokokken?

De ‘groep B streptokok’ is een bacterie. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar een klein aantal baby’s wordt ernstig ziek door een infectie met deze bacterie. Die infectie heet de “groep B streptokokkenziekte” (GBS-ziekte). Deze ziekte kan meestal goed worden behandeld met een antibioticum. In deze folder vind je informatie over de GBS-ziekte en situaties waarin deze ziekte kan worden voorkomen.

Wat zijn groep B streptokokken (GBS)?
Streptokokken zijn bacteriën. Ze zijn alleen zichtbaar onder de microscoop. Er bestaan verschillende soorten streptokokken; de “groep B streptokok” is er een van. Deze streptokokken worden meestal “GBS”genoemd.

Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren?
GBS komen voor bij één op de vijf volwassenen, zonder dat ze klachten veroorzaken. Mensen die de bacterie in hun lichaam hebben, zijn dragers. De GBS bevinden zich samen met andere bacteriën in de darmen. Vaak zijn ze ook in de baarmoedermond of vagina te vinden, ook weer zonder gevolgen. Soms veroorzaken ze een blaasontsteking.

Ze zijn dan zichtbaar in een kweek van de urine.

Hoeveel kans heeft een pasgeboren
baby op de GBS-ziekte?

Ongeveer de helft van de vrouwen die groep B  streptokokken bij zich dragen, geeft ze tijdens de bevalling door aan  hun kind. Als één op de vijf zwangere vrouwen draagster is (20%), zal  dus 10% van alle pasgeboren baby’s met GBS worden besmet. Die baby’s  worden niet allemaal ziek: de bacteriën zitten meestal alleen op de huid  of slijmvliezen van de baby, en daar wordt hij niet ziek van. Een  pasgeborene wordt ziek als de bacteriën het lichaam binnendringen. Dit  gebeurt bij 1 op de 100 baby's die GBS van hun moeder krijgt  overgedragen. (dat is 1 op de 1.000 van alle pasgeboren baby’s).

Hoe kan een kind besmet en ziek (geïnfecteerd) worden?
Baby’s kunnen al in de baarmoeder besmet worden met GBS. Dit kan ook tijdens de bevalling of na de geboorte gebeuren.

Een besmetting wil zeggen dat een baby in  aanraking komt met de streptokokken. De bacteriën zitten op zijn huid en  slijmvliezen. Dat is nog geen infectie. De baby raakt pas geïnfecteerd (  en dus ziek) als de bacteriën het lichaam binnendringen.

In de baarmoeder.
Bij een besmetting in de baarmoeder gebeurt  dit meestal na het breken van de vliezen. De streptokokken komen vanuit  de vagina in de baarmoeder, waar ze in het vruchtwater terecht komen. De  baby drinkt vruchtwater en heeft ook vruchtwater in de longen. Zo kan  de baby al voor de geboorte worden besmet en ziek worden. Hoe langer de  tijd tussen het breken van de vliezen en de bevalling, hoe groter de  kans op besmetting. Heel soms raakt een baby in de baarmoeder besmet en  geïnfecteerd zonder dat de vliezen gebroken zijn.

Temperatuurverhoging bij de moeder en een snelle hartslag van de baby zijn aanwijzingen voor een infectie.

Tijdens de bevalling
Bij ongeveer de helft van de draagsters van  GBS raakt de baby tijdens de bevalling besmet. Daar wordt de baby  normaal gesproken niet ziek van; de bacteriën zitten immers alleen op de  huid en de slijmvliezen van de baby. Ongeveer 1%, van deze baby’s wordt  wel ziek, meestal al vrij snel na de geboorte.

Na de geboorte
Een klein aantal baby’s wordt pas na de eerste  levensweek geïnfecteerd. Dit gaat om een derde van alle baby’s die  GBS-ziekte krijgen. Men noemt dit een late-onset infectie: een  GBS-ziekte die laat ontstaat. Dit kan tot drie maanden na de bevalling  gebeuren. Sommige baby’s zijn al tijdens de geboorte besmet, maar worden  pas later ziek. De baby kan ook na de geboorte besmet raken,  bijvoorbeeld via de handen van een volwassene.

GBS-ziekte bij de baby

De meeste baby’s die geïnfecteerd zijn met GBS worden meteen ziek, op dezelfde dag. De zieke baby ademt vaak zacht kreunend of snel en oppervlakkig. Soms houdt het ademen even op. De kleur van de huid is niet mooi roze, maar grauw, blauw of bleek. De baby kan slap aanvoelen en suf zijn. Soms reageert de baby erg sterk op prikkels, zoals aanraking, en er kunnen stuipen (convulsies) ontstaan.

Eerste signalen
Het zacht kreunende geluid is een belangrijke eerste waarschuwingssignaal, maar ook de snelle ademhaling of een afwijkende kleur kunnen de aandacht trekken.

Voedingsproblemen zoals spugen of niet willen drinken, koorts of juist ondertemperatuur zijn soms ook een teken van de GBS-ziekte.

Ernstig verloop
De ziekte kan ernstig verlopen door ontstekingen, zoals een longontsteking (pneumonie), een bloedinfectie (sepsis) of een hersenvliesontsteking ( meningitis). Sommige baby’s krijgen meer ontstekingen tegelijkertijd. Hersenvliesontsteking zien we vaker bij baby's die wat later na de geboorte ziek worden. De ziekte kan zich in heel snel tempo ontwikkelen, soms binnen enkele uren. Daarom komt medische hulp soms te laat. Het komt zelfs voor dat de ziekte slecht afloopt, terwijl de behandeling wel snel was gestart. Ongeveer 5 op de 100 baby’s met de GBS-ziekte overlijdt aan de infectie.

Welke baby’s hebben een verhoogde kans om ziek te worden door een besmetting met GBS?
Een GBS-infectie komt nogal eens ‘uit de lucht vallen’. Tijdens de zwangerschap of de bevalling waren er geen aanwijzingen voor een verhoogde kans op deze ziekte, en toch gebeurt het ineens. Soms weten we wel van tevoren dat de baby een verhoogde kans heeft op de GBS-ziekte. Dat is zo bij de volgende risicofactoren:
- een vroeggeboorte (zwangerschapsduur minder dan 37 weken);
- langdurig gebroken vliezen (langer dan 18-24 uur);
- temperatuurverhoging van de moeder tijdens de bevalling (>38,0 graden Celsius);
- een blaasontsteking door GBS bij de moeder tijdens de zwangerschap;
- een eerder baby met GBS-ziekte.

Onderzoek naar GBS tijdens de
zwangerschap

Onderzoek naar GBS wordt in Nederland niet standaard bij elke zwangere gedaan. GBS komt immers bij één op de vijf zwangeren  voor en heeft maar zeer zelden gevolgen. In bepaalde situaties is het  wel verstandig onderzoek te doen, bijvoorbeeld als een zwangere in het  ziekenhuis is opgenomen vanwege voortijdige weeën of te vroeg gebroken  vliezen. De GBS zijn aan te tonen met een kweek. De verpleegkundige  strijkt daarvoor met een wattenstokje langs de ingang van de schede en  in de endeldarm. Zo haalt ze wat materiaal weg, dat in een laboratorium  wordt onderzocht. De uitslag duurt meestal twee tot drie dagen. 

Kan een GBS-infectie voorkomen worden?

Er zijn verschillende manieren ontwikkeld om de GBS-ziekte bij pasgeborenen te voorkomen. Het lastige is dat de methode die goed werken (die dus GBS-ziekte goed voorkomen) ook veel nadelen hebben. Een manier is bijvoorbeeld om zwangere vrouwen antibiotica te geven. Dit voorkomt veel gevallen van de GBS-ziekte, maar verhoogt het risico op allergische reacties op de antibiotica en verhoogt de resistentie (ongevoeligheid) van bacteriën voor de antibiotica. Bij resistentie gaat het vaak om andere bacteriën dan GBS, maar dit kan wel leiden tot andere, eveneens ernstige problemen.

Verschillende factoren spelen een rol
Bij de keuze van een methode om GBS te voorkomen, spelen nog een aantal factoren een rol, zoals de kosten, de mate waarin de GBS-ziekte voorkomt en de praktische haalbaarheid om een preventief gebruik van antibiotica. Het is daarmee helaas lang niet altijd mogelijk de GBS-ziekte bij de baby te voorkomen. De arts kan wel voorzorgmaatregelen nemen bij de baby's die op basis van de eerder genoemde risicofactoren een verhoogde kans hebben om ziek te worden.

Preventie in Nederland
In Nederland wordt gelet op de hierboven genoemde risicofactoren en streeft men naar een zo laag mogelijk preventief gebruik van antibiotica. Het is daarmee helaas lang niet altijd mogelijk de GBS-ziekte bij de baby te voorkomen. De arts kan wel voorzorgmaatregelen nemen bij baby’s die op basis van de eerder genoemde risicofactoren een verhoogde kans hebben om ziek te worden.

Antibiotica
Sommige vrouwen krijgen al tijdens de bevalling een antibioticum. Daarvoor zijn verschillende redenen:
- koorts tijdens de bevalling
- een eerdere baby dat de GBS-ziekte heeft gehad
- een blaasontsteking met GBS tijdens de zwangerschap
- als bij een dreigende vroeggeboorte of langdurig gebroken vliezen uit de kweek blijkt dat er sprake is van GBS

Soms krijgt ook de baby na de geboorte antibiotica, bijvoorbeeld als de moeder koorts had tijdens de bevalling. In andere situaties wordt de baby de eerste 48 uur extra in de gaten gehouden, waarvoor het de eerste 24 uur in het ziekenhuis moet blijven. Het gebeurt maar zelden dat de moeder na de bevalling een antibioticum nodig heeft.

GBS al duidelijk voor de zwangerschap
Een enkele keer is al vóór de zwangerschap duidelijk dat een vrouw GBS heeft, bijvoorbeeld in een kweek die wordt gemaakt omdat de vrouw afscheiding heeft. Dit heeft geen gevolgen voor het beleid rond de bevalling. Als er ook andere risicofactoren zijn, zoals vroeggeboorte, koorts tijdens de bevalling of vliezen die langdurig gebroken zijn, wordt de vrouw wel preventief behandeld.

In de toekomst is het misschien mogelijk om zwangeren (of vrouwen die zwanger willen worden) te vaccineren tegen GBS. Een werkzaam vaccin is nu echter nog niet verkrijgbaar.

Meer informatie

Voor meer informatie over de GBS-ziekte kan je  terecht bij: Stichting Ouders Groep B Streptokokken- patiënten (OGBS),  e-mail info@ogbs.nl, website www.ogbs.nl.

Deze informatie is overgenomen vanuit de website DeGynaecoloog met aanpassingen die gelden voor het geboortecentrum van het Wilhelmina Kinderziekenhuis.

Deze website met patiënteninformatie is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Obstretrie en Gynaecologie (NVOG).

Groep-B streptokok in de zwangerschap
Wat zijn Groep-B streptokokken?

De ‘groep B streptokok’ is een bacterie. Zwangere vrouwen hebben deze bacterie soms in de vagina (schede). Dat kan meestal geen kwaad, maar een klein aantal baby’s wordt ernstig ziek door een infectie met deze bacterie. Die infectie heet de “groep B streptokokkenziekte” (GBS-ziekte). Deze ziekte kan meestal goed worden behandeld met een antibioticum. In deze folder vind je informatie over de GBS-ziekte en situaties waarin deze ziekte kan worden voorkomen.

Wat zijn groep B streptokokken (GBS)?
Streptokokken zijn bacteriën. Ze zijn alleen zichtbaar onder de microscoop. Er bestaan verschillende soorten streptokokken; de “groep B streptokok” is er een van. Deze streptokokken worden meestal “GBS”genoemd.

Hoe vaak komen GBS voor bij zwangeren?
GBS komen voor bij één op de vijf volwassenen, zonder dat ze klachten veroorzaken. Mensen die de bacterie in hun lichaam hebben, zijn dragers. De GBS bevinden zich samen met andere bacteriën in de darmen. Vaak zijn ze ook in de baarmoedermond of vagina te vinden, ook weer zonder gevolgen. Soms veroorzaken ze een blaasontsteking.

Ze zijn dan zichtbaar in een kweek van de urine.

Hoeveel kans heeft een pasgeboren
baby op de GBS-ziekte?

Ongeveer de helft van de vrouwen die groep B  streptokokken bij zich dragen, geeft ze tijdens de bevalling door aan  hun kind. Als één op de vijf zwangere vrouwen draagster is (20%), zal  dus 10% van alle pasgeboren baby’s met GBS worden besmet. Die baby’s  worden niet allemaal ziek: de bacteriën zitten meestal alleen op de huid  of slijmvliezen van de baby, en daar wordt hij niet ziek van. Een  pasgeborene wordt ziek als de bacteriën het lichaam binnendringen. Dit  gebeurt bij 1 op de 100 baby's die GBS van hun moeder krijgt  overgedragen. (dat is 1 op de 1.000 van alle pasgeboren baby’s).

Hoe kan een kind besmet en ziek (geïnfecteerd) worden?
Baby’s kunnen al in de baarmoeder besmet worden met GBS. Dit kan ook tijdens de bevalling of na de geboorte gebeuren.

Een besmetting wil zeggen dat een baby in  aanraking komt met de streptokokken. De bacteriën zitten op zijn huid en  slijmvliezen. Dat is nog geen infectie. De baby raakt pas geïnfecteerd (  en dus ziek) als de bacteriën het lichaam binnendringen.

In de baarmoeder.
Bij een besmetting in de baarmoeder gebeurt  dit meestal na het breken van de vliezen. De streptokokken komen vanuit  de vagina in de baarmoeder, waar ze in het vruchtwater terecht komen. De  baby drinkt vruchtwater en heeft ook vruchtwater in de longen. Zo kan  de baby al voor de geboorte worden besmet en ziek worden. Hoe langer de  tijd tussen het breken van de vliezen en de bevalling, hoe groter de  kans op besmetting. Heel soms raakt een baby in de baarmoeder besmet en  geïnfecteerd zonder dat de vliezen gebroken zijn.

Temperatuurverhoging bij de moeder en een snelle hartslag van de baby zijn aanwijzingen voor een infectie.

Tijdens de bevalling
Bij ongeveer de helft van de draagsters van  GBS raakt de baby tijdens de bevalling besmet. Daar wordt de baby  normaal gesproken niet ziek van; de bacteriën zitten immers alleen op de  huid en de slijmvliezen van de baby. Ongeveer 1%, van deze baby’s wordt  wel ziek, meestal al vrij snel na de geboorte.

Na de geboorte
Een klein aantal baby’s wordt pas na de eerste  levensweek geïnfecteerd. Dit gaat om een derde van alle baby’s die  GBS-ziekte krijgen. Men noemt dit een late-onset infectie: een  GBS-ziekte die laat ontstaat. Dit kan tot drie maanden na de bevalling  gebeuren. Sommige baby’s zijn al tijdens de geboorte besmet, maar worden  pas later ziek. De baby kan ook na de geboorte besmet raken,  bijvoorbeeld via de handen van een volwassene.

GBS-ziekte bij de baby

De meeste baby’s die geïnfecteerd zijn met GBS worden meteen ziek, op dezelfde dag. De zieke baby ademt vaak zacht kreunend of snel en oppervlakkig. Soms houdt het ademen even op. De kleur van de huid is niet mooi roze, maar grauw, blauw of bleek. De baby kan slap aanvoelen en suf zijn. Soms reageert de baby erg sterk op prikkels, zoals aanraking, en er kunnen stuipen (convulsies) ontstaan.

Eerste signalen
Het zacht kreunende geluid is een belangrijke eerste waarschuwingssignaal, maar ook de snelle ademhaling of een afwijkende kleur kunnen de aandacht trekken.

Voedingsproblemen zoals spugen of niet willen drinken, koorts of juist ondertemperatuur zijn soms ook een teken van de GBS-ziekte.

Ernstig verloop
De ziekte kan ernstig verlopen door ontstekingen, zoals een longontsteking (pneumonie), een bloedinfectie (sepsis) of een hersenvliesontsteking ( meningitis). Sommige baby’s krijgen meer ontstekingen tegelijkertijd. Hersenvliesontsteking zien we vaker bij baby's die wat later na de geboorte ziek worden. De ziekte kan zich in heel snel tempo ontwikkelen, soms binnen enkele uren. Daarom komt medische hulp soms te laat. Het komt zelfs voor dat de ziekte slecht afloopt, terwijl de behandeling wel snel was gestart. Ongeveer 5 op de 100 baby’s met de GBS-ziekte overlijdt aan de infectie.

Welke baby’s hebben een verhoogde kans om ziek te worden door een besmetting met GBS?
Een GBS-infectie komt nogal eens ‘uit de lucht vallen’. Tijdens de zwangerschap of de bevalling waren er geen aanwijzingen voor een verhoogde kans op deze ziekte, en toch gebeurt het ineens. Soms weten we wel van tevoren dat de baby een verhoogde kans heeft op de GBS-ziekte. Dat is zo bij de volgende risicofactoren:
- een vroeggeboorte (zwangerschapsduur minder dan 37 weken);
- langdurig gebroken vliezen (langer dan 18-24 uur);
- temperatuurverhoging van de moeder tijdens de bevalling (>38,0 graden Celsius);
- een blaasontsteking door GBS bij de moeder tijdens de zwangerschap;
- een eerder baby met GBS-ziekte.

Onderzoek naar GBS tijdens de
zwangerschap

Onderzoek naar GBS wordt in Nederland niet standaard bij elke zwangere gedaan. GBS komt immers bij één op de vijf zwangeren  voor en heeft maar zeer zelden gevolgen. In bepaalde situaties is het  wel verstandig onderzoek te doen, bijvoorbeeld als een zwangere in het  ziekenhuis is opgenomen vanwege voortijdige weeën of te vroeg gebroken  vliezen. De GBS zijn aan te tonen met een kweek. De verpleegkundige  strijkt daarvoor met een wattenstokje langs de ingang van de schede en  in de endeldarm. Zo haalt ze wat materiaal weg, dat in een laboratorium  wordt onderzocht. De uitslag duurt meestal twee tot drie dagen. 

Kan een GBS-infectie voorkomen worden?

Er zijn verschillende manieren ontwikkeld om de GBS-ziekte bij pasgeborenen te voorkomen. Het lastige is dat de methode die goed werken (die dus GBS-ziekte goed voorkomen) ook veel nadelen hebben. Een manier is bijvoorbeeld om zwangere vrouwen antibiotica te geven. Dit voorkomt veel gevallen van de GBS-ziekte, maar verhoogt het risico op allergische reacties op de antibiotica en verhoogt de resistentie (ongevoeligheid) van bacteriën voor de antibiotica. Bij resistentie gaat het vaak om andere bacteriën dan GBS, maar dit kan wel leiden tot andere, eveneens ernstige problemen.

Verschillende factoren spelen een rol
Bij de keuze van een methode om GBS te voorkomen, spelen nog een aantal factoren een rol, zoals de kosten, de mate waarin de GBS-ziekte voorkomt en de praktische haalbaarheid om een preventief gebruik van antibiotica. Het is daarmee helaas lang niet altijd mogelijk de GBS-ziekte bij de baby te voorkomen. De arts kan wel voorzorgmaatregelen nemen bij de baby's die op basis van de eerder genoemde risicofactoren een verhoogde kans hebben om ziek te worden.

Preventie in Nederland
In Nederland wordt gelet op de hierboven genoemde risicofactoren en streeft men naar een zo laag mogelijk preventief gebruik van antibiotica. Het is daarmee helaas lang niet altijd mogelijk de GBS-ziekte bij de baby te voorkomen. De arts kan wel voorzorgmaatregelen nemen bij baby’s die op basis van de eerder genoemde risicofactoren een verhoogde kans hebben om ziek te worden.

Antibiotica
Sommige vrouwen krijgen al tijdens de bevalling een antibioticum. Daarvoor zijn verschillende redenen:
- koorts tijdens de bevalling
- een eerdere baby dat de GBS-ziekte heeft gehad
- een blaasontsteking met GBS tijdens de zwangerschap
- als bij een dreigende vroeggeboorte of langdurig gebroken vliezen uit de kweek blijkt dat er sprake is van GBS

Soms krijgt ook de baby na de geboorte antibiotica, bijvoorbeeld als de moeder koorts had tijdens de bevalling. In andere situaties wordt de baby de eerste 48 uur extra in de gaten gehouden, waarvoor het de eerste 24 uur in het ziekenhuis moet blijven. Het gebeurt maar zelden dat de moeder na de bevalling een antibioticum nodig heeft.

GBS al duidelijk voor de zwangerschap
Een enkele keer is al vóór de zwangerschap duidelijk dat een vrouw GBS heeft, bijvoorbeeld in een kweek die wordt gemaakt omdat de vrouw afscheiding heeft. Dit heeft geen gevolgen voor het beleid rond de bevalling. Als er ook andere risicofactoren zijn, zoals vroeggeboorte, koorts tijdens de bevalling of vliezen die langdurig gebroken zijn, wordt de vrouw wel preventief behandeld.

In de toekomst is het misschien mogelijk om zwangeren (of vrouwen die zwanger willen worden) te vaccineren tegen GBS. Een werkzaam vaccin is nu echter nog niet verkrijgbaar.

Meer informatie

Voor meer informatie over de GBS-ziekte kan je  terecht bij: Stichting Ouders Groep B Streptokokken- patiënten (OGBS),  e-mail info@ogbs.nl, website www.ogbs.nl.

Deze informatie is overgenomen vanuit de website DeGynaecoloog met aanpassingen die gelden voor het geboortecentrum van het Wilhelmina Kinderziekenhuis.

Deze website met patiënteninformatie is een initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Obstretrie en Gynaecologie (NVOG).

Over ons

'De beste zorg voor nu en in de toekomst'



Omdat ieder mens de beste zorg verdient, legt het UMC Utrecht de lat voortdurend hoog. Het resultaat: vernieuwende, toonaangevende behandelingen die beantwoorden aan de zorgbehoeften van nu en de toekomst. De bijzondere kennis die hiervoor nodig is, ontwikkelen we samen met patiënten(organisaties) en diverse partners. In teamverband werken we aan oplossingen voor grote, medische vraagstukken. Per individuele patiënt wordt gekeken welke behandeling bij hem of haar past. Alles wat wij doen, is erop gericht om mensen gezond te maken en te houden. En waar mogelijk ziekte te voorkomen.

Contact

U kunt algemene informatie opvragen over
het UMC Utrecht via:

E-mail info@umcutrecht.nl of via
Telefoonnummer 088 75 555 55
Website www.umcutrecht.nl

of vul het contactformulier hieronder in:
Vul je naam in
Vul een correct e-mailadres in
Vul een opmerking in
Bedankt, je bericht is verzonden.
Er ging iets mis met het verzenden van het formulier. Probeer het opnieuw.

Zoeken

Zoek via een zoekterm naar een pagina binnen deze publicatie.
Vul minimaal 3 karakters in.

UMC Utrecht

Bekijk hier alle publicaties die over en door het UMC Utrecht gemaakt zijn.

Over Epilepsiechirurgie
Slaapproblemen
Het UMC Utrecht in 2019
Overview Infection & Immunity 2019
FAG_PAG
Jaaroverzicht Genetica 2019
Zwanger van een (te) kleine baby
Voeding voor uw baby
Telebaby
Borstvoeding
Open ductus Botalli
Neonatale convulsies
Necrotiserende enterocolitis (NEC)
Idiopathic respiratory distress syndrome
Bronchopulmonale dysplasie
Fototherapie
Vaginale kunstverlossing
Zwangerschap & Bevalling
Sterilisatie
SSRI medicatie tijdens en na de zwangerschap
Opname op afdeling verloskunde
Keizersnede
Inleiding van de bevalling
Tweeling-zwangerschap en andere meerlingen
Serotien, zwangerschap van meer dan 40 weken
Flesvoeding
Hoge bloeddruk, pre-eclampsie en HELLP syndroom tijdens en na de zwangerschap
Totaalruptuur
Gebroken vliezen tijdens de zwangerschap
Voeding voor de zwangere
Pijnbestrijding tijdens de bevalling
Wanneer contact opnemen en wat neem je mee voor de bevalling
Testen op HIV
Groep-B streptokok in de zwangerschap
Zwangerschapscholestase
Rechten in de zorg
Het maatschappelijk werk van het WKZ geboortecentrum
Premature weeën en premature geboorte
Stuitligging en versie
Zwanger en diabetes
Schildklierafwijkingen in de zwangerschap
Anesthesie bij een keizersnede
Bloedverlies tijdens een gevorderde zwangerschap
De baby voelen bewegen tijdens de zwangerschap
Bekkenpijn en bekkeninstabiliteit tijdens de zwangerschap
Beleidsplan Psychiatrie 2020
Weer thuis na de bevalling
Myomen (tijdens de zwangerschap)
Bloedgroep, rhesusfactor en irregulaire antistoffen
Kliniek A2 jeugd
Rigiditeit
Kliniek A3: Diagnostiek en psychose
Ruggenprik en toediening medicijnen
Perfectionisme
Duurzaamheid ervaringsverhalen
Jaarbeeld Urologie 2018
Diagnosedag in het Spieren voor Spieren kindercentrum
Samenwerkingen, juli 2019
Zorglijn A2 Acuut en Intensief Volwassenen
Het UMC Utrecht in 2018
Hersenbloeding bij een pasgeborene
Jaarbeeld 2018, Julius Centrum
Zwanger en een hoge body-mass index (BMI)
Research Code
Verpleegkundige kwaliteitsindicatoren
Over epilepsiechirurgie
Autisme
Beleidsplan Psychiatrie 2019
ODD en CD bij kinderen
Zorg en revalidatie na een Hersenbloeding
Vaktherapie
ADHD en Autisme Spectrum Stoornis in het onderwijs
Klinische behandeling bij ontwikkelingsstoornissen
Zorg bij traumatisch hoofd- en of hersenletsel
Medicatie bij ADHD
ADHD
Een hersentumor: onderzoek, opname, operatie en uitslag
Stemmen horen
Zorg en herstel bij een operatie aan de wervelkolom
Fysiotherapeutische adviezen bij een operatie aan de onderrug
Verpleegafdeling Affectieve en psychotische stoornissen
Fysiotherapeutische adviezen bij een operatie aan nek
Zorg en revalidatie na een herseninfarct
Polikliniek afdeling Psychiatrie
Dagdiagnostiek polikliniek Neuromusculaire Ziekten
Stemmen horen Jeugd
Elektroconvulsietherapie
Richtlijn Suïcide-preventie
Kwaliteitsstatuut afdeling Psychiatrie
Polikliniek Ontwikkelingsstoornissen
Zorgprogramma Prikkelverwerking
Meedoen aan onderzoek op de afdeling psychiatrie
Eendagsdiagnostiek
Banquetinggids 2020
Jaarbeeld Genetica 2018
Jaarbeeld OR 2017
Jaarbeeld Urologie 2017
Jaarbeeld Hart & Longen 2017
Jaarbeeld Vrouw & Baby 2015-2017
Het UMC Utrecht in 2017
Jaarbeeld Julius Centrum 2017
IT Board 2017
Jaarbeeld Genetica 2017
Jaarbeeld Urologie 2016
Jaarbeeld Cancer Center 2017
Innovatie in uitvoering
2016 in beeld, UMC Utrecht